تغذیه مناسب در دوران شیرخواری: راهنمایی کامل برای رشد سالم کودکان

در 6 ماه اول زندگی، شیرخوار باید فقط با شیر مادر تغذیه شود و نباید هیچ نوع مایعات یا غذای جامد دیگری دریافت کند. مگر در مواردی که امکان شیر مادر وجود نداشته باشد یا کافی نباشد که از شیر خشک استفاده می‌شود. تغذیه با شیر مادر کودکان را در برابر بیماری‌های مزمن سنین بزرگسالی مثل بیماری‌های قلبی-عروقی، دیابت، چاقی و سرطان‌ها نیز محافظت می‌کند.

اهمیت غذای مکمل

شیر مادر از 6 تا 12 ماهگی می‌تواند نیمی از نیازهای تغذیه‌ای شیرخوار را تأمین کند و از 12 تا 24 ماهگی، حدود یک سوم این نیاز را می‌تواند برآورده کند. بنابراین شیرخواران از پایان 6 ماهگی تا 24 ماهگی باید علاوه بر شیر مادر با غذاهای دیگر نیز تغذیه شوند. شروع زودرس غذاهای مکمل باعث کاهش اثر محافظتی شیر مادر و افزایش احتمال ابتلا به بیماری‌های عفونی و آلرژیک می‌گردد. از طرف دیگر شروع دیرهنگام غذاهای تکمیلی باعث تأخیر رشد و تکامل مکانیزم‌های جویدن می‌شود.

ویژگی‌های غذاهای کمکی

• تمیز و سالم باشند.
• کم حجم، پرانرژی و مغذی باشند.
• با استفاده از غذاهای خانواده به آسانی تهیه شوند.
• حتی الامکان تازه به تازه تهیه و استفاده شوند.
• نرم و قابل هضم باشند.

انواع غذاهای مکمل

غذای مکمل با غلات شروع می‌شود. عموماً آرد برنج و سپس حریره بادام اولین غذاهایی هستند که کودک با آنها آشنا می‌شود. پس از آن گوشت (گوسفند یا مرغ)، سبزی و میوه به تدریج به غذای کودک اضافه می‌شوند. ابتدا هر ماده غذایی به تنهایی درست می‌شود و سپس با ترکیب دو یا چند ماده غذایی متنوع می‌شوند.

هرچه سن کودک بالاتر می‌رود باید غذاها سفت‌تر شود، به نحوی که کودک را تشویق به جویدن کند. برخی از غذاها را می‌توان به صورت تکه‌های کوچک به کودک داد.

در برنامه غذایی کودک، تنوع در نظر گرفته شود از گروه‌های اصلی غذایی شامل: نان و غلات، گوشت و تخم مرغ، حبوبات و مغز دانه‌ها، سبزی‌ها، میوه‌ها و لبنیات (ماست پاستوریزه و پنیر پاستوریزه کم نمک) در غذای تکمیلی استفاده گردد.

بر اساس دستورالعمل جدید دفتر بهبود تغذیه جامعه، سفیده تخم مرغ را می‌توان قبل از یک سالگی به غذای کودک اضافه نمود. ولی بهتر است ابتدا زرده کاملاً پخته شده و سپس سفیده پخته شده را با فاصله زمانی مناسب (حدود یک هفته تا 10 روز) به کودک ارائه کرد و در صورت عدم بروز واکنش آلرژیک، به تدریج مقدار آن‌ها را افزود.

نکات مهم

• از 6 تا 12 ماهگی حداقل سه بار در روز به کودک، غذای کمکی بدهید. غذا را از یک قاشق مرباخوری شروع کرده و به تدریج به مقدار و تنوع غذایی آن بیفزایید.
• کودک را برای وعده‌های اصلی و میان‌وعده‌ها تشویق کنید.
• غذای کمکی را با فنجان یا کاسه نشکن یا قاشق بدهید، به هیچ وجه از شیشه شیر استفاده نکنید.
• اگر غذای کمکی را در یخچال نگهداری نمی‌کنید، ظرف 2 ساعت آن را مصرف کنید.
• تا یک سالگی اول شیر مادر را در اولویت قرار دهید و پس از یک سالگی ابتدا غذا و سپس شیر را در برنامه غذایی قرار دهید.
• از یک نوع غذای ساده شروع کنید و هر غذا به مدت سه تا پنج روز داده شود و بعد غذای دیگر به کودک داده شود و به تدریج تنوع غذایی را بیشتر کنید. فاصله‌گذاری مناسب بین غذاها موجب شناسایی آلرژی و یا عدم تحمل شیرخوار نسبت به یک غذای خاص می‌شود.
• بعد از تغذیه، کمی آب آشامیدنی سالم و بهداشتی به کودک بدهید. تا یک سالگی آب جوشیده و سرد شده باشد.
• تا یک سالگی به غذای کودک نمک اضافه نکنید.
• غذا را بیش از یک بار گرم نکنید.
• در صورتی که شیرخوار به خوردن غذایی بی‌میلی نشان داد، مادر یا مراقب کودک پافشاری نکند. بلکه برای 2 تا 3 روز به خوراک شیرخوار برگردید و سپس دوباره آزمایش کنید.

اهمیت تغذیه مناسب در دوران شیرخواری بسیار زیاد است و برای رشد و تکامل سالم کودک بسیار ضروری است. در صورت داشتن هرگونه سوال یا نگرانی درباره تغذیه کودک خود، بهتر است با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.